جنگ، اولویتهای مصرف ایرانیها را تغییر داد / تقاضای سفر بینشهری ۱۶۴ درصد بالا رفت / سفارش غذای آنلاین تا ۶۰ درصد ریخت
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، با آغاز جنگ، تعداد سفرهای درونشهری اسنپخودرو بین ۳۵ تا ۶۰ درصد کاهش یافت، اما تقاضا برای سفرهای بینشهری در هفته نخست ۱۶۴ درصد افزایش پیدا کرد. با این حال، کاهش فعالیت بخشی از رانندگان باعث شد تعداد سفرهای انجامشده بینشهری ۲۳ درصد کاهش داشته باشد.
تغییر رفتار کاربران در خرید نیز محسوس بود. تراکنشهای اسنپفود بین ۴۰ تا ۶۰ درصد افت کرد و خرید اقساطی پوشاک، محصولات زیبایی و سلامت و کالاهای دیجیتال در اسنپپی بهترتیب ۴۲، ۴۴ و ۵۴ درصد کاهش یافت. در مقابل، کاربران اسنپمارکت بیشتر به سمت کالاهای اساسی مانند برنج، نان، گوشت و خواربار رفتند و سفارش آب معدنی و مواد غذایی خشک و کنسروی به رکورد رسید.
در حوزه سفر نیز رزرو هتل داخلی اسنپتریپ ۷۰ درصد کاهش یافت و نرخ لغو رزروها شش برابر شد؛ اما رزرو ویلا و اقامتگاه ۳۵ درصد افزایش پیدا کرد و فروش بلیت قطار ۲.۵ برابر شد. این آمار نشان میدهد نیاز به سفر از بین نرفت، بلکه کاربران در شرایط جنگی مسیرهای جایگزین را انتخاب کردند.
رفتار کاربران در حوزه بیمه نیز از تمرکز بر ظاهر خودرو به سمت مدیریت ریسک تغییر کرد. استفاده از پوشش خسارت جنگی در بیمه بدنه سه برابر شد و پوششهایی مانند سرقت قطعات، شکستن شیشه و حوادث طبیعی بیشتر مورد توجه قرار گرفتند.
در حوزه سلامت، تقاضا برای خدمات پزشکی و پرستاری در منزل اسنپدکتر ۲۴ درصد افزایش یافت و ۱۲۰ پزشک و روانشناس جدید به این پلتفرم اضافه شدند. در مقابل، سفارش آنلاین دارو و محصولات داروخانهای ۳۲ درصد کاهش داشت.
همزمان، اختلال در اینترنت، GPS، پیامک و شبکه بانکی نیز کسبوکارهای آنلاین را مجبور به تغییر برخی زیرساختها کرد. اسنپ از سیستم جایگزین موقعیتیابی، ورود از طریق USSD و تقویت تماس و چت درونبرنامهای برای حفظ دسترسی کاربران استفاده کرد.
این گزارش را میتوان فراتر از آمار عملکرد یک سوپراپ تحلیل کرد؛ دادهها تصویری نسبتاً روشن از رفتار مصرفکننده ایرانی در شرایط جنگ و نااطمینانی شدید ارائه میکنند.
جنگ، مصرف را حذف نکرد؛ آن را بازتعریف کرد
مهمترین نکته گزارش این است که جنگ الزاماً به معنای توقف کامل تقاضا نیست، بلکه ترکیب و اولویت تقاضا را تغییر میدهد. کاهش سفرهای شهری، غذای آنلاین، خرید کالاهای دیجیتال و پوشاک در کنار رشد تقاضا برای کالاهای اساسی، خدمات پزشکی در منزل و برخی مسیرهای جایگزین سفر نشان میدهد خانوارها در شرایط بحران، هزینههای خود را از «رفاه و انتخاب» به سمت «ضرورت و امنیت» منتقل میکنند. به بیان دیگر، مصرفکننده همچنان مصرف میکند، اما درباره اینکه چه چیزی، چه زمانی و با چه سطحی از ریسک خریداری یا استفاده شود، تصمیم متفاوتی میگیرد.
افزایش ۱۶۴ درصدی تقاضا برای سفرهای بینشهری در هفته نخست جنگ، در کنار کاهش ۲۳ درصدی سفرهای انجامشده، یکی از معنادارترین دادههای گزارش است. این اختلاف نشان میدهد تقاضا و امکان دسترسی به خدمت الزاماً یکسان نیستند. مردم تمایل بیشتری به خروج از شهر داشتهاند، اما بخشی از رانندگان نیز به دلیل نگرانیهای امنیتی یا ترک محل سکونت فعالیت خود را متوقف کردهاند. بنابراین کاهش سفرهای واقعی را نمیتوان صرفاً به کاهش تمایل مردم به جابهجایی نسبت داد؛ بخشی از آن نتیجه محدود شدن ظرفیت عرضه بوده است.
مردم از «مصرف» به سمت «تابآوری» حرکت میکنند
کاهش ۵۴ درصدی خرید اقساطی کالاهای دیجیتال و کاهش خرید پوشاک و محصولات زیبایی، در کنار افزایش خرید کالاهای اساسی، نشانه نوعی بازتنظیم اقتصادی خانوار است. در شرایط عادی، بخشی از درآمد صرف ارتقای کیفیت زندگی، کالاهای بادوام، سرگرمی یا خریدهای قابل تعویق میشود. اما در شرایط جنگی، افق تصمیمگیری کوتاهتر میشود و خانوار ترجیح میدهد منابع خود را برای نیازهایی نگه دارد که احتمالاً در آینده نزدیک ضروری خواهند بود. به همین دلیل، رکورد سفارش آب معدنی، کالاهای خشک و کنسروی را نباید صرفاً افزایش فروش چند قلم کالا دانست؛ این رفتار میتواند نشانه افزایش تمایل خانوارها به ایجاد حاشیه امن در برابر آینده نامطمئن باشد.
در بیمه، ذهنیت «هزینه» به «ریسک» تغییر کرده است
سه برابر شدن استفاده از پوشش خسارت جنگی از این منظر بسیار قابل توجه است. در شرایط عادی، مصرفکننده ممکن است بیشتر به استهلاک، ظاهر یا افت قیمت خودرو فکر کند؛ اما وقتی محیط پیرامون پرریسک میشود، اولویت به سمت خسارتهایی میرود که احتمال وقوع یا پیامد آنها از نگاه کاربر جدیتر است. این تغییر را میتوان نشانهای از افزایش ریسکگریزی مصرفکننده دانست؛ یعنی فرد حاضر است برای محافظت از دارایی موجود، هزینه بیشتری بپردازد، در حالی که ممکن است خرید دارایی یا خدمات جدید را به تعویق بیندازد.
افزایش ۲۴ درصدی خدمات پزشکی و پرستاری در منزل در کنار کاهش ۳۲ درصدی سفارش دارو و محصولات داروخانهای نیز قابل توجه است. این دو رفتار ظاهراً متناقضاند، اما میتوانند یک منطق مشترک داشته باشند: کاهش تمایل به مراجعه یا جابهجایی فیزیکی و افزایش ارزش خدماتی که در محل امن قابل دریافت هستند. بنابراین بحران فقط «میزان مصرف» را تغییر نمیدهد؛ بلکه کانال مصرف را نیز تغییر میدهد. خدمتی که امکان دریافت آن بدون خروج از خانه وجود دارد، ممکن است در شرایط بحران جذابتر شود.
اگر بخواهیم تمام این آمار را در یک جمله خلاصه کنیم، جنگ الگوی مصرف را از «انتخاب» به سمت «اولویت» برده است. کاربر در شرایط عادی میان گزینههای مختلف انتخاب میکند؛ اما در بحران، ابتدا میپرسد چه چیزی ضروری است، چه چیزی ریسک کمتری دارد و چگونه میتوان همان نیاز را با کمترین مواجهه با خطر تأمین کرد.
از این منظر، کاهش خرید کالای دیجیتال، افزایش خرید اقلام اساسی، تغییر مسیر سفر، افزایش پوششهای بیمهای پرریسک و رشد خدمات پزشکی در منزل، همگی اجزای یک رفتار واحد هستند: کاهش مصرف قابل تعویق و افزایش هزینه برای امنیت، بقا و دسترسی مطمئن به نیازهای ضروری.
۲۲۷۲۲۷
